Wystawa „YEHI OR. Niech stanie się światło” w Akademickim Centrum Designu prezentuje obiekty świetlne i lampy autorstwa nauczycieli akademickich Uniwersytetu Artystycznego im. M. Abakanowicz w Poznaniu – Patrycji Mikołajczak oraz Marcina Konickiego, zarówno prototypy, jak i produkty dostępne komercyjnie.

Zestawienie obiektów stanowi dialog dwóch postaw twórczych i sposobów myślenia o świetle, jego formie, funkcji oraz relacji z przestrzenią i odbiorcą. Wystawa pokazuje różne podejścia do projektowania światła – od eksperymentu i poszukiwania nowych rozwiązań po projekty funkcjonujące w obiegu produktowym. Wspólnym punktem pozostaje światło jako materiał projektowy, kształtujący przestrzeń i sposób jej odbioru.

„Autorzy prac wysnuwają tezę iż «Światło staje się granicą między tym, co widzialne i niewidzialne, między chaosem a strukturą. Wystawa yehi or podejmuje właśnie ten moment – chwilę, w której światło przestaje być jedynie zjawiskiem fizycznym, a staje się narzędziem budowania relacji z przestrzenią”. Dlatego właśnie projektowanie opiera się na ciągle zmieniających się potrzebach oraz symbiozie świata i światła (między mobilnością, tymczasowością i wielofunkcyjnością).

Mobilność współczesnego użytkownika wykracza dziś daleko poza fizyczne przemieszczanie się. Coraz częściej oznacza nieustanne funkcjonowanie pomiędzy przestrzenią materialną i cyfrową, w której obecność nie jest już związana z konkretnym miejscem. Człowiek jednocześnie istnieje w świecie realnym i wirtualnym, a jego doświadczenie kształtowane jest przez nieustanny przepływ informacji, obrazów i danych. Świat staje się nadprzestrzenny – mikro- i makromobilny.

Paul Virilio, teoretyk prędkości, urbanista i architekt, opisał tę transformację w ramach dromologii – nauki o prędkości. W jego ujęciu to właśnie prędkość, a przede wszystkim prędkość światła, organizuje współczesne doświadczenie rzeczywistości. Zamiast tradycyjnego podziału na przeszłość, teraźniejszość i przyszłość pojawiają się nowe kategorie: światło, prześwietlenie i podświetlenie. Mobilność przestaje oznaczać jedynie przemieszczanie się w przestrzeni – staje się stanem ciągłego przepływu. Jak pisał Virilio: «Są podróżni, którzy już nie wiedzą, że podróżują». To konsekwencja rzeczywistości, której tempo nieustannie przyspiesza.

Jednak współczesny świat nie jest zbudowany wyłącznie ze światła i tego, co widzialne. Równolegle istnieje obszar niewidzialny – świat danych, algorytmów, połączeń sieciowych, pamięci cyfrowej i procesów zachodzących poza ludzkim wzrokiem. Jest to swoista ciemność, która nie oznacza braku światła, lecz przestrzeń ukrytą, niematerialną, a mimo to realnie wpływającą na nasze doświadczenie.

Interesującą metaforą tej niewidzialnej rzeczywistości stają się badania nad wirami optycznymi – ciemnymi punktami, «dziurami» w świetle, które w określonych warunkach wykazują zjawiska interpretowane jako ruch nadświetlny. W kontekście wystawy nie jest to odniesienie wyłącznie fizyczne, lecz przede wszystkim symboliczne: wskazuje, że współczesność rozwija się nie tylko dzięki temu, co oświetlone i dostrzegalne, ale również dzięki temu, co ukryte, niewidzialne i funkcjonujące poza bezpośrednią percepcją.

Mobilność światła i mobilność ciemności tworzą dziś wspólny ekosystem. Rzeczywistość materialna oraz rzeczywistość cyfrowa nie konkurują już ze sobą – pozostają w stanie ciągłej symbiozy. To, co widzimy, jest nieustannie uzupełniane przez niewidzialne procesy technologiczne, podobnie jak świat fizyczny przenika się z rzeczywistością wirtualną, rozszerzoną i mieszaną (VR, AR, MR).

W tym kontekście szczególnie aktualne pozostają słowa Virilia z L'espace critique: «Zanika różnica między ukrytą przestrzenią mikroskopowych przedstawień i widzialną przestrzenią makroskopowych postrzeżeń». Granica pomiędzy tym, co realne i wirtualne, pomiędzy światłem i ciemnością, staje się coraz mniej wyraźna.

Projektanci obiektów funkcjonują właśnie na styku tych dwóch porządków. Tworzą doświadczenia, które jednocześnie istnieją w świecie materialnym i cyfrowym, prowadząc odbiorcę przez przestrzeń, w której światło ujawnia formę, a ciemność odsłania niewidzialne mechanizmy współczesnej mobilności. Wystawa staje się zatem refleksją nad prędkością współczesnego świata oraz nad nową kondycją człowieka – użytkownika nieustannie przemieszczającego się pomiędzy tym, co rzeczywiste i tym, co wirtualne, pomiędzy tym, co widzialne i tym, co ukryte, pomiędzy światłem czułym, o określonej aurze, a jego nieuchwytnym widokiem i cyfrowym zapisem”.

mgr Magdalena Komborska-Łączna
kuratorka wystawy

Uczestnicy wystawy:

dr hab. Marcin Konicki, prof. uczelni, dr hab. Patrycja Mikołajczak, prof. uczelni

Kuratorka wystawy: mgr Magdalena Komborska-Łączna
Identyfikacja wizualna oraz projekt wystawy: dr hab. Patrycja Mikołajczak, prof. uczelni

YEHI OR. Niech stanie się światło
Akademickie Centrum Designu
ul. Księży Młyn 13/15, Łódź

Wernisaż wystawy: 7.09.2026 r., godz. 18:00
Czas trwania wystawy: 7–27.09.2026 r.

Organizatorzy: Akademia Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi, Uniwersytet Artystyczny im. M. Abakanowicz w Poznaniu

Wystawa jest realizowana w ramach programu „Design w procesie – open project”.