Czy architektura może wpływać na nasze samopoczucie, a cisza stać się elementem projektowania? Odpowiedzi na te pytania przynosi wystawa dr inż. arch. Magdaleny Twardowskiej „Genius loci i architektura ciszy. Malta jako laboratorium neuroestetyki”, którą od 6 listopada prezentować będzie Przystanek Architektura w Łodzi.

„Wystawa jest wynikiem procesu badawczego, w którym architekturę wnętrz traktuję jako środowisko wpływające na człowieka. Interesuje mnie nie tylko forma przestrzeni, ale przede wszystkim sposób, w jaki jej materia, światło, dźwięk, rytm, skala i kontakt z naturą wpływają na nasze doświadczenie i sposób użytkowania przestrzeni.

Punktem wyjścia stała się Malta – miejsce o silnej tożsamości przestrzennej, kształtowanej przez geologię, klimat, historię i wielowiekową praktykę zamieszkiwania. Nie interesowała mnie jako zbiór motywów, które można przenieść do współczesnego wnętrza, lecz jako miejsce obserwacji i doświadczenia.

Szczególnie ważne było dla mnie doświadczenie Mdiny: grube kamienne mury, wąskie ulice, głęboki cień, ograniczone widoki i precyzyjnie kontrolowane otwarcia na światło. Intensywność tych przestrzeni często nie wynika z nadmiaru, lecz przeciwnie – z ograniczenia liczby bodźców. Cisza, cień, pustka i ciągłość materiału stają się elementami kompozycji.

To doświadczenie prowadzi mnie do pojęcia dekoracyjności redukcyjnej. Nie oznacza ono rezygnacji z dekoracyjności, lecz zmianę sposobu jej rozumienia. Dekoracyjność może być obecna w strukturze materiału, jego fakturze, śladzie obróbki, rytmie podziałów, proporcjach oraz relacji światła i cienia. Może wynikać również z samej organizacji przestrzeni i z tego, w jaki sposób człowiek jej doświadcza.

Obserwacje prowadzone na Malcie uporządkowałam wokół pięciu wzajemnie powiązanych kategorii: Harmonii, Tektoniki, Relacyjności, Ekspresyjności i Dobrostanu.

Harmonia oznacza dla mnie redukcję nadmiaru, proporcję, rytm i pauzę. Tektonika kieruje uwagę ku materialności, autentyczności surowca, rzemiosłu i śladom czasu.
Relacyjność dotyczy granicy pomiędzy przestrzenią publiczną i prywatną oraz sposobu stopniowania kontaktu z otoczeniem. Ekspresyjność wynika z obserwacji natury – skały, wody, wiatru i światła. Dobrostan odnosi te obserwacje do możliwości odpoczynku, orientacji w przestrzeni, regulowania intensywności bodźców i budowania poczucia bezpieczeństwa.

Przestrzenną syntezą tych obserwacji jest Mikro-Azyl – koncepcja współczesnego schronienia, w którym spotykają się masa i pustka, światło i cień, otwarcie i ochrona, materia i ciało.

Projekt potraktowałam jako przestrzenny prototyp – świadomie nierealistyczny, niemal couture. Skala, forma i materialność zostały w nim wyostrzone po to, aby wydobyć istotę obserwowanych relacji. Nie jest to próba odtworzenia maltańskiej architektury, lecz przełożenia zaobserwowanych na Malcie zasad na język współczesnego projektowania wnętrz.

Drugą część wystawy stanowią projekty autorskiej pracowni MiM Twardowscy: OR, GOC, LES i JAS. Traktuję je jako studia przypadków, w których wypracowane założenia są sprawdzane w praktyce – w różnych kontekstach, skalach i sytuacjach użytkowych. Ich wspólnym mianownikiem są cztery wartości: WYGODA, RYTM, RZEMIOSŁO i RÓWNOWAGA.

Nie chodzi więc o stworzenie kolejnego stylu wnętrza. Interesuje mnie sposób projektowania, w którym pytanie „jak przestrzeń wygląda?” zostaje uzupełnione pytaniem: „jak przestrzeń działa i czego doświadcza w niej człowiek?”

Malta staje się w tym procesie początkiem, a nie celem. Jej kamień, światło, cień, wiatr i rytm przestrzeni uruchamiają proces przechodzący od obserwacji miejsca, przez analizę, do praktyki projektowej. To właśnie ten proces jest dla mnie istotą badań.

Dekoracyjność redukcyjna staje się propozycją współczesnego języka wnętrza – języka, w którym estetyka nie jest celem samym w sobie, lecz narzędziem budowania jakości doświadczenia, relacji z miejscem, zakorzenienia i dobrostanu człowieka”.

dr inż. arch. Magdalena Twardowska
autorka wystawy

W części prezentującej praktykę projektową: MiM Twardowscy – autorska pracownia architektoniczna. Prezentowane projekty: OR, GOC, LES, JAS oraz autorska koncepcja Mikro-Azyl.

Kurator: dr inż. arch. Magdalena Twardowska
Koordynatorki: inż. Jagna Antas, Adrianna Nasternak

Genius loci i architektura ciszy. Malta jako laboratorium neuroestetyki
Przystanek Architektura
Siedziba Łódzkiej Okręgowej Izby Architektów
ul. Północna 12, Łódź 

Wernisaż wystawy: 6.11.2026 r., godz. 17.00
Czas trwania wystawy: 6-8.11.2026 r.